Afetlere Meydan Okuyan İki Asırlık Tarih
Malatya kent merkezinin en önemli referans noktalarından ve simge yapılarından biri olan, halk arasındaki yaygın adıyla “Teze Cami” (Yeni Cami), tarihindeki en büyük sınavlarından birini daha veriyor.
Malatyalıların Eski Malatya’dan Aspuzu bölgesine yerleşmesiyle ortaya çıkan ihtiyaç üzerine ilk olarak 1843 yılında Hocazade Hacı Yusuf tarafından yaptırılan cami, tarih boyunca kentin yaşadığı tüm büyük felaketlerin en yakın tanığı oldu. Yeni Cami'nin afetlerle dolu tarihi şu şekilde şekillendi:
1893 Büyük Zelzele: İlk cami, "Büyük Zelzele" olarak bilinen depremde büyük ölçüde yıkıldı, geriye sadece şerefesine kadar ayakta kalan minaresi ulaştı.
1912-1913 Yeniden İnşa: II. Abdülhamid dönemindeki desteklerle yeniden inşa edilen ve bugün bilinen mimari siluetini kazanan cami ibadete açıldı.
24 Ocak 2020 Depremi: Sivrice merkezli 6,8'lik depremde hasar alan cami, Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından restore edildi.
6 Şubat Depremleri ve Gelen Ağır Yıkım
Yeni Cami’nin tarihindeki en büyük tahribatlardan biri, 6 Şubat 2023’teki Kahramanmaraş merkezli depremlerde yaşandı. Merkezi kubbesi, minareleri ve taşıyıcı bölümlerinin büyük bir kısmı çöken tarihi yapı, Vakıflar Genel Müdürlüğü envanterinde "tümden yıkılmış" eserler arasına girdi. Malatya meydanı ile özdeşleşen bu görüntünün enkaza dönmesi, tüm kentte derin bir üzüntü yarattı.
Geçmişten Ders Alındı: İlk İş Zemin Güçlendirmesi
Tarihi yapının yeniden ayağa kaldırılması için hızla harekete geçildi. 4 Mayıs 2023 tarihinde Malatya Valiliği, Vakıflar Genel Müdürlüğü ve hayırsever iş insanı Bayram Kızılaslan arasında imzalanan protokolle, yapım giderlerinin Kızılaslan tarafından karşılanması kararlaştırıldı.
Geçmişte yaşanan yıkımlardan çıkarılan dersler ışığında, bu kez en çok önem verilen konu zemin sağlamlaştırması oldu. Üniversiteler ve bilim kurullarının titiz çalışmalarıyla:
Zemin etütleri detaylı olarak yapıldı.
Yeni yapının depreme karşı dayanımını maksimum seviyeye çıkaracak taşıyıcı sistemler projelendirildi.
Caminin inşası, sadece eski görüntünün kopyalanması değil, modern mühendislik doğrultusunda kalıcı bir eser bırakma vizyonuyla ele alındı.
Aynı Yerde, Aynı Hafızayla Geleceğe...
1843'ten 2026'ya uzanan yaklaşık 183 yıllık serüveninde defalarca yıkılıp yeniden yapılan Yeni Cami, bir kez daha küllerinden doğuyor. Yeni Cami'nin aynı yerde ve hafızalardaki mimari kimliğiyle yeniden yükselmesi, Malatya'nın deprem sonrası toparlanma sürecinde kent kimliğine ve hafızasına kavuşması açısından büyük bir sembolik anlam taşıyor.
